Het grote verschil: voor een mantelzorgwoning moet er zorg nodig zijn, voor een familiewoning niet. De maten zijn hetzelfde, maar de familiewoning is naar verwachting pas vanaf 1 januari 2027 vergunningvrij. Status: nog niet definitief.
De verschillen op een rij
| Mantelzorgwoning | Familiewoning | |
|---|---|---|
| Zorgvraag nodig | Ja | Nee |
| Wie mag erin | Wie mantelzorg geeft of krijgt van een bewoner van het hoofdhuis | Familie in de eerste graad van een bewoner van het hoofdhuis |
| Aantal bewoners | Nu 1 huishouden van maximaal 2 personen; in het ontwerp 1 huishouden | 1 huishouden, geen grens van 2 personen |
| Bewijs | Gemeente kan een verklaring vragen | Gemeente kan informatie opvragen over de familieband |
| Plek | Achtererfgebied | Achtererfgebied |
| Oppervlakte en hoogte | Regels voor bijgebouwen | Dezelfde regels |
| Na afloop | Als de zorg stopt | Als er geen eerstegraads familielid meer woont |
| Status | Nu al vergunningvrij | Naar verwachting vanaf 1 januari 2027 |
Zorgvraag: wel of niet
Een mantelzorgwoning is bedoeld voor mantelzorg: zorg of hulp die verder gaat dan wat huisgenoten gewoon voor elkaar doen. Je gemeente kan vragen om dat aan te tonen, bijvoorbeeld met een verklaring van een huisarts of wijkverpleegkundige.
Bij een familiewoning telt alleen de familieband. Je ouders kunnen dus in je tuin komen wonen voordat ze zorg nodig hebben, en een volwassen kind kan op het erf van de ouders wonen omdat het geen huis kan vinden. Voor eerstegraads familie hoef je in het ontwerp ook geen mantelzorg meer aan te tonen.
Wie mag erin wonen?
In een mantelzorgwoning mag iedereen wonen met een mantelzorgrelatie met een bewoner van het hoofdhuis. Dat hoeft geen familie te zijn: een goede vriend die zorg geeft, kan ook.
In een familiewoning moet minstens 1 bewoner familie in de eerste graad zijn van iemand in het hoofdhuis. Volgens de toelichting zijn dat partner, ouders, schoonouders, meerderjarige kinderen, schoondochters en schoonzonen en (oud-)pleegkinderen, ook stief- en adoptiefamilie. Broers en zussen vallen er niet onder. De hele lijst staat bij wie mag in een familiewoning wonen.
Oppervlakte en hoogte: dezelfde regels
Het ontwerpbesluit geeft beide woningen dezelfde maten. Die zijn gelijk aan de regels die nu voor bijgebouwen gelden:
- Plek: op de grond, in het achtererfgebied en meer dan 1 meter van de straat of ander openbaar gebied.
- Oppervlakte: bij een achtererf tot 100 m² mag de helft bebouwd zijn. Van 100 tot 300 m² is het 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m². Boven 300 m² is het 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot maximaal 150 m². Bestaande schuren en aanbouwen tellen mee.
- Hoogte binnen 4 meter van het huis: tot 0,3 meter boven de vloer van de 1e verdieping, maximaal 5 meter en niet hoger dan het huis.
- Hoogte verder dan 4 meter: 3 meter, of met een schuin dak een goot van maximaal 3 meter en een nok van maximaal 5 meter.
Voor beide woningen geldt ook: wonen en slapen alleen op de begane grond, en geen dakterras of balkon. Die eisen staan nu al in de regels voor bijgebouwen.
Buiten de bebouwde kom mag nu een verplaatsbare mantelzorgwoning tot 100 m², ook als de ruimte voor bijgebouwen op is. In het ontwerp geldt dat buiten het stedelijk gebied voor allebei. Hoeveel ruimte jouw tuin heeft, reken je uit met de check.
Wat gebeurt er na afloop?
Bij een mantelzorgwoning eindigt de vrijstelling als de zorg stopt. Bij een familiewoning eindigt die als er geen eerstegraads familielid meer woont, tenzij er direct een ander familielid in trekt.
In beide gevallen moet de situatie dan passen in het omgevingsplan van je gemeente. Dan gaan de woonfuncties eruit. Een bijgebouw verder dan 4 meter van het huis mag dan alleen nog berging, garage of kas zijn. Laten staan als woning kan alleen als het omgevingsplan dat toestaat of je gemeente er een vergunning voor geeft. Lees meer bij als de zorg stopt.
Is er een wetsvoorstel familiewoning?
Niet als los wetsvoorstel. De regel staat in het ontwerp van het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Dat besluit werkt de Wet versterking regie volkshuisvesting uit, die sinds 1 juli 2026 gedeeltelijk geldt.
Status: nog niet definitief. Het kabinet streeft naar 1 januari 2027, maar de Raad van State had op 26 oktober 2026 bezwaren. De stand van zaken lees je op regels 2027.
Wat kies je nu?
- Is er nu zorg nodig? Dan kan een mantelzorgwoning vandaag al vergunningvrij.
- Is er geen zorg nodig? Dan wacht je op de familiewoning, of je vraagt je gemeente om toestemming.
De woning zelf is hetzelfde. Bereken de kosten of check je adres om te zien wat er past.
Veelgestelde vragen
Is een familiewoning vergunningvrij?
Nog niet. Het kabinet wil de familiewoning naar verwachting vanaf 1 januari 2027 vergunningvrij maken, met dezelfde maten als een mantelzorgwoning. Dat is nog niet definitief: de Raad van State had op 26 oktober 2026 bezwaren.
Is er een wetsvoorstel voor de familiewoning?
De familiewoning staat niet in een los wetsvoorstel, maar in het ontwerp van het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Dat besluit werkt de Wet versterking regie volkshuisvesting uit, die sinds 1 juli 2026 gedeeltelijk geldt.
Wat is het verschil tussen een familiewoning en een mantelzorgwoning?
Voor een mantelzorgwoning moet er mantelzorg zijn. Voor een familiewoning niet: daar is de familieband genoeg. De regels voor plek, oppervlakte en hoogte zijn in het ontwerp hetzelfde.