In het kort
- Mag het straks? Naar verwachting mag je ouder of kind vanaf 1 januari 2027 in een woning in je achtertuin wonen, ook zonder zorgvraag en zonder verklaring van de huisarts.
- Is dat zeker? Nee. De Raad van State gaf op 26 oktober 2026 advies en had bezwaren: het besluit moet eerst worden aangepast. Het kabinet streeft nog naar 1 januari 2027, maar de datum en de details kunnen veranderen.
- Moet ik wachten? Alleen als er geen zorg nodig is, of als er meer dan 2 mensen in de woning gaan wonen. Is er nu mantelzorg, dan kan een mantelzorgwoning vaak al zonder vergunning.
Wat verandert er?
| Nu | Naar verwachting 2027 | |
|---|---|---|
| Voor wie | Bij mantelzorg | Ook je ouder of kind, zonder zorgvraag |
| Bewijs van zorg | Je gemeente kan om een verklaring vragen, bijvoorbeeld van de huisarts | Geen vaste verklaring meer; bij mantelzorg kan de gemeente om informatie vragen, bij familie niet |
| Bewoners | 1 huishouden van maximaal 2 personen | Geen grens van 2 personen |
| Wie bepaalt | Je gemeente, in het omgevingsplan | Landelijke regel; je gemeente kan het niet uitsluiten, wel indirect sturen |
| Geluid van bedrijven | Geen bescherming voor een mantelzorgwoning (sinds oktober 2025) | Ook geen normen voor trillingen, geur en slagschaduw, ook bij een familiewoning |
Met familie wordt familie in de eerste graad bedoeld: een ouder of een kind. Volgens de toelichting horen daar ook partner, stief-, adoptie- en schoonfamilie en (oud-)pleegkinderen bij, als ten minste 1 bewoner bloedverwant is van iemand in het hoofdhuis. De regel is voor volwassenen; hun minderjarige kinderen mogen meewonen. Regels uit het omgevingsplan over welstand, aansluitingen en het kappen van bomen blijven wel gelden.
Wat blijft hetzelfde?
- De woning staat in je achtererf: het deel van je tuin achter de lijn op 1 meter achter de voorkant van je huis, en meer dan 1 meter van de straat.
- Hoeveel je mag bijbouwen, blijft gelijk. Bij een achtertuin van 150 m² is dat bijvoorbeeld 60 m² aan bijgebouwen bij elkaar, en nooit meer dan 150 m².
- Woon je buiten de bebouwde kom, dan mag nu een verplaatsbare mantelzorgwoning tot 100 m², ook als de ruimte voor bijgebouwen op is. Na de zorg moet hij weer weg. In het ontwerp heet dat "buiten het stedelijk gebied" en geldt het ook voor een familiewoning.
- Ook zonder vergunning moet de woning voldoen aan de bouwregels, bijvoorbeeld voor isolatie en brandveiligheid.
Wat kun je nu al doen?
- Check je adres: hoeveel ruimte is er in je tuin en wat staat er al?
- Bereken met de kostencalculator wat een woning ongeveer kost.
- Bespreek als familie de afspraken over geld en eigendom.
Voor wie het precies wil weten
Hoogte en indeling volgens het ontwerp
- Binnen 4 meter van het oorspronkelijke huis: niet hoger dan 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping, nooit hoger dan 5 meter en niet hoger dan het huis.
- Verder dan 4 meter: 3 meter, of hoger met een schuin dak (goot maximaal 3 meter, dakhelling maximaal 55 graden, nok maximaal 5 meter en lager naarmate de nok dichter bij de erfgrens staat). Dit geldt nu al voor bijgebouwen.
- Wonen en slapen alleen op de begane grond.
- Geen dakterras of balkon.
Waar het niet vergunningvrij mag
Bij een monument, in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, op plekken met archeologische regels, op en bij dijken die beschermen tegen overstromingen, langs de grote rivieren, in gebieden met risico's door gevaarlijke stoffen, rond vliegvelden waar geen nieuwe woningen mogen, en op werelderfgoed. Ook kan je gemeente een strook als groenstrook aanwijzen; daar mag je niet vergunningvrij bouwen.
Welke regels het precies zijn
De Wet versterking regie volkshuisvesting is sinds 1 juli 2026 gedeeltelijk in werking. De regels voor mantelzorg- en familiewoningen staan in het onderliggende Besluit versterking regie volkshuisvesting (artikel 2.30b en 2.30c van het Besluit bouwwerken leefomgeving, ontwerp van 19 december 2025). De Raad van State adviseerde op 26 oktober 2026 het besluit niet te nemen tenzij het wordt aangepast. Het kabinet streeft naar invoering op 1 januari 2027.
Veelgestelde vragen
Wanneer gaan de nieuwe regels in?
Het kabinet streeft naar 1 januari 2027. De Raad van State had op 26 oktober 2026 bezwaren en adviseerde het besluit eerst aan te passen. Tot het besluit is gepubliceerd, kunnen de datum en de details nog veranderen.
Moet ik wachten tot 2027?
Alleen als je een familiewoning wilt zonder zorgvraag, of als er meer dan 2 mensen in de woning gaan wonen. Is er nu mantelzorg, dan kan een mantelzorgwoning vaak al zonder vergunning, onder de regels van je omgevingsplan.
Heeft de woning een eigen adres?
Dat is nog niet duidelijk. In het ontwerpbesluit staat dat de woning geen eigen adres krijgt. Volgens Omgevingsweb heeft het ministerie erkend dat dit niet klopt en kan een eigen adres wel als de woning als zelfstandige woning telt. Een eigen adres, of juist geen eigen adres, kan gevolgen hebben voor toeslagen en uitkeringen, zoals de AOW. Vraag dat na voordat je beslist.