Een familiewoning is een woning in de tuin voor familie in de eerste graad: je vader of moeder, of je kind. Anders dan bij een mantelzorgwoning hoeft er geen zorg nodig te zijn. Een volwassen kind dat geen huis kan vinden, of ouders die dichter bij de kleinkinderen willen wonen, vallen er ook onder.
Wanneer mag het?
Het kabinet wil de familiewoning vergunningvrij maken op 1 januari 2027. Dat staat in het Besluit versterking regie volkshuisvesting, de uitwerking van de wet die op 1 juli 2026 gedeeltelijk inging. De Raad van State gaf op 26 oktober 2026 advies en had bezwaren: het besluit moet eerst worden aangepast. De datum en de details kunnen dus nog veranderen.
Welke regels gelden naar verwachting?
Volgens de tekst van het ontwerpbesluit (artikel 2.30b Besluit bouwwerken leefomgeving):
- De woning staat op de grond in het achtererfgebied, meer dan 1 meter van de straat of ander openbaar gebied.
- Binnen 4 meter van het oorspronkelijke huis is hij niet hoger dan 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping, nooit hoger dan 5 meter en niet hoger dan het huis.
- Verder dan 4 meter van het huis: 3 meter, of hoger met een schuin dak (goot maximaal 3 meter, nok maximaal 5 meter en lager dicht bij de erfgrens). Dat geldt nu al voor bijgebouwen.
- Wonen en slapen alleen op de begane grond. Geen dakterras of balkon.
- De oppervlakte blijft binnen de ruimte voor bijgebouwen: dezelfde staffel als nu, tot maximaal 150 m² aan bijgebouwen bij elkaar.
- Buiten het stedelijk gebied mag een verplaatsbare woning tot 100 m², ook boven die ruimte. Nu geldt dat alleen voor mantelzorg, buiten de bebouwde kom.
Er zijn uitzonderingen. Bij een monument, in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, op plekken met archeologische regels, bij een waterkering, in een risicogebied of in een zone rond een luchthaven mag het niet vergunningvrij.
Wat is anders dan bij een mantelzorgwoning?
| Mantelzorgwoning nu | Familiewoning (naar verwachting 2027) | |
|---|---|---|
| Voor wie | Bij mantelzorg | Familie in de eerste graad |
| Zorgvraag nodig | Ja; de gemeente kan om een verklaring vragen | Nee |
| Aantal bewoners | 1 huishouden, maximaal 2 personen | Geen grens van 2 personen |
| Waar | Achtererfgebied | Achtererfgebied |
| Regels staan in | Omgevingsplan van de gemeente | Landelijk, in het Bbl |
Wat kost een familiewoning?
Een familiewoning is bouwkundig hetzelfde als een mantelzorgwoning. Standaard uitvoeringen kosten volgens aanbieders ongeveer € 80.000 tot € 150.000. Bereken je eigen situatie met de kostencalculator.
Alvast voorbereiden
Wil je in 2027 bouwen, dan kun je nu al:
- Checken hoeveel m² achtererf je hebt en wat er al staat.
- Als familie afspraken maken over geld, eigendom en wat er later met de woning gebeurt.
- Offertes opvragen, zodat je kunt bestellen zodra de regel ingaat. Levertijden van maanden zijn normaal.
Meer over de familiewoning
Veelgestelde vragen
Wie mag er in een familiewoning wonen?
Volgens het ontwerpbesluit een huishouden waarvan minstens 1 persoon in de eerste graad bloedverwant is van een bewoner van het hoofdhuis, zoals een ouder of een kind. Volgens de toelichting horen daar ook partner, stief-, adoptie- en schoonfamilie en (oud-)pleegkinderen bij. De regel is voor volwassenen; hun minderjarige kinderen mogen meewonen.
Is de familiewoning al vergunningvrij?
Nog niet. De regel staat in het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Het kabinet streeft naar 1 januari 2027, maar de Raad van State had op 26 oktober 2026 bezwaren en adviseerde het besluit eerst aan te passen. Tot die tijd geldt alleen de mantelzorgwoning als vergunningvrije woning in de tuin.
Kan mijn gemeente een familiewoning verbieden?
Nu wel: zonder zorgvraag is een woning in de tuin meestal niet toegestaan. Gaat het besluit in zoals voorgesteld, dan geldt de regel landelijk en kan je gemeente hem niet uitsluiten. Wel kan de gemeente indirect sturen, bijvoorbeeld door een strook als groenstrook aan te wijzen.