Familiewoning op eigen erf: wie mag erin wonen?

Een familiewoning is een woning op je eigen erf voor een volwassen familielid in de eerste graad, zoals je vader, moeder of kind. Er hoeft geen zorg nodig te zijn. Het kabinet wil dit naar verwachting vanaf 1 januari 2027 vergunningvrij maken. Dat is nog niet definitief.

Wat is een familiewoning?

In het ontwerpbesluit heet het "huisvesting van familieleden". Dat is een woning in of bij een woning, voor een huishouden waarvan minstens 1 persoon in de eerste graad bloedverwant is van iemand die in het hoofdhuis woont, of daar pleegkind is of was. Wie daar volgens de toelichting nog meer onder valt, lees je hieronder. Meestal gaat het om een woning achter in de tuin, maar een aanbouw kan ook.

Het blijft een bijgebouw bij je huis. Een familiewoning wordt geen losse woning en krijgt geen eigen adres.

De toelichting bij het ontwerpbesluit noemt 2 situaties waar de regel voor bedoeld is:

• Volwassen kinderen die door de woningnood noodgedwongen thuis wonen, en liever een eigen plek op het erf hebben.
• Ouders die nog geen zorg nodig hebben, maar alvast dicht bij hun kinderen willen wonen. Dat heet ook wel een pre-mantelzorgwoning.

Wie telt als familie in de eerste graad?

De tekst van het besluit zelf spreekt van bloedverwanten in de eerste graad en pleegkinderen. De toelichting bij het ontwerpbesluit rekent daar deze familieleden onder:

• Partner: getrouwd, geregistreerd partner of met een samenlevingscontract.
• Ouders: ook stiefouders en adoptieouders.
• Schoonouders.
• Kinderen: meerderjarig, ook stiefkinderen en adoptiekinderen.
• Schoondochters en schoonzonen.
• Pleegkinderen en oud-pleegkinderen.

Bij een oud-pleegkind staat in de tekst van het besluit een voorwaarde. Het moet pleegzorg hebben gekregen van een bewoner van het hoofdhuis, minstens 1 jaar voordat het de leeftijd bereikte waarop pleegzorg stopt.

Broers en zussen, kleinkinderen, grootouders, ooms en tantes staan niet in de lijst. Voor hen geldt de regel dus niet. Is er mantelzorg, dan kan wel een mantelzorgwoning.

Moet je meerderjarig zijn?

Ja. De regel geldt voor familieleden die meerderjarig zijn en een eigen huishouden kunnen vormen. Hun gezin mag mee: een partner of huisgenoot en minderjarige kinderen horen bij hetzelfde huishouden.

De oude grens van maximaal 2 personen vervalt in het ontwerpbesluit. Wel blijft het 1 huishouden per woning. Wil je 2 familiewoningen, bijvoorbeeld voor 2 kinderen, dan mag dat, zolang ze samen binnen de ruimte voor bijgebouwen passen. Hoeveel ruimte je hebt, hangt af van de grootte van je achtererf.

Ouder bij kind, of kind bij ouder?

Allebei mag. De regel kijkt alleen naar de band tussen de bewoners: minstens 1 bewoner van de familiewoning moet in de eerste graad familie zijn van minstens 1 bewoner van het hoofdhuis.

• Je moeder woont in een woning in jouw tuin. Dat mag.
• Je volwassen dochter woont met haar partner in een woning in jouw tuin. Dat mag ook.
• Jij woont in een woning in de tuin van je ouders. Ook dat kan.

Wat als niemand meer aan die voorwaarde voldoet? Dan stopt de vrijstelling, tenzij er direct een ander eerstegraads familielid in trekt. De situatie moet dan weer passen in het omgevingsplan van je gemeente. Dat werkt net als bij een mantelzorgwoning als de zorg stopt.

Moet je bewijzen dat je familie bent?

Je hoeft vooraf niets te melden. In het ontwerp staat geen meldplicht. De gemeente kan wel informatie opvragen als ze twijfelt of er echt een familierelatie is. Houd papieren zoals een trouwakte, geboorteakte of samenlevingscontract dus bij de hand.

Wat is nog niet zeker?

Status: nog niet definitief. Het kabinet streeft naar 1 januari 2027, maar de Raad van State had op 26 oktober 2026 bezwaren en adviseerde het besluit niet te nemen tenzij het wordt aangepast. Datum, regels en de lijst met familieleden kunnen dus nog veranderen.

Heeft een familiewoning gevolgen voor je uitkering?

Dat kan. Een familiewoning krijgt geen eigen adres. Bewoners staan in principe ingeschreven op het adres van het hoofdhuis. De toelichting waarschuwt dat dit gevolgen kan hebben voor uitkeringen en toeslagen, vooral de AOW en een nabestaandenuitkering. Vraag dit na bij de instantie die jouw uitkering of toeslag betaalt. Meer daarover bij een eigen huisnummer voor een mantelzorgwoning.

Familiewoning op eigen erf in 2026

In 2026 is alleen een mantelzorgwoning vergunningvrij, en dan moet er mantelzorg zijn. Zonder zorgvraag heb je toestemming van je gemeente nodig: het omgevingsplan moet wonen op die plek toestaan, of je vraagt een vergunning aan. Of dat lukt, beslist de gemeente.

Wil je in 2027 bouwen, dan kun je nu al kijken hoeveel ruimte er is. Check je adres en je ziet hoeveel m² achtererf je hebt en wat er al staat. De regels voor de familiewoning lees je op familiewoning en regels 2027.