Een pre-mantelzorgwoning is een woning in de tuin voor iemand die nu nog geen zorg nodig heeft, maar later naar verwachting wel. Omdat er nog geen mantelzorg is, mag zo'n woning niet zonder vergunning: je hebt een omgevingsvergunning van de gemeente nodig, vaak voor een beperkte tijd en vaak met een leeftijdsgrens.
Wat is het verschil met een gewone mantelzorgwoning?
Het gebouw is in de praktijk precies hetzelfde. Het verschil zit in het moment.
Een gewone mantelzorgwoning mag zonder vergunning in je achtererf, als er mantelzorg is en de woning binnen de regels voor bijgebouwen past. Mantelzorg is dan zorg of ondersteuning die verder gaat dan de gewone hulp tussen huisgenoten. Die zorg moet er dus al zijn.
Bij pre-mantelzorg is die zorg er nog niet. Je ouders zijn bijvoorbeeld nog fit, maar jullie willen nu al dichtbij elkaar wonen, zodat de zorg later makkelijk te regelen is. De landelijke regel voor vergunningvrij bouwen geldt dan niet.
Is een pre-mantelzorgwoning landelijk geregeld?
Nee. Het is beleid van de gemeente zelf. Sommige gemeenten hebben er een beleidsregel voor, andere niet. Heeft je gemeente geen beleid, dan kun je nog steeds een vergunning aanvragen, maar dan beoordeelt de gemeente je aanvraag los.
Gemeenten met beleid stellen vaak dezelfde soort eisen:
- Tijdelijk: de vergunning geldt voor een aantal jaren of zolang de situatie duurt.
- Leeftijd: de toekomstige zorgontvanger moet een bepaalde leeftijd hebben, of een ziekte die naar verwachting erger wordt.
- Relatie: er moet een vaste sociale relatie zijn tussen wie zorg geeft en wie zorg krijgt.
- Grootte: de woning past binnen de bouwmogelijkheden of blijft onder een maximum.
- Geen splitsing: er ontstaat geen blijvende tweede woning op het perceel.
Voorbeelden van gemeenten
Zo verschillend kan het zijn. Dit zijn 3 echte beleidsregels (peildatum 15 november 2026):
| Gemeente | Leeftijd of zorg | Hoe lang | Grootte |
|---|---|---|---|
| Bladel (beleidsregel 2024) | AOW-leeftijd, of een ziekte die erger wordt | tijdelijke vergunning | binnen de bouwmogelijkheden van het omgevingsplan |
| Valkenswaard (geldt sinds 26 februari 2025) | zorgontvanger is 60 jaar of ouder | zolang de pre-mantelzorgrelatie duurt | maximaal 100 m² |
| Lopik (beleidsregels 2026) | iemand is ouder dan 75 jaar, of een zorgprofessional verwacht zorg binnen 10 jaar | maximaal 10 jaar, 1 keer te verlengen met maximaal 5 jaar | verplaatsbaar tot 100 m² als het niet binnen de normale ruimte past |
Een paar opvallende eisen uit deze regels:
- Valkenswaard en Lopik staan maximaal 2 personen in de pre-mantelzorgwoning toe.
- In Valkenswaard krijgt de woning een eigen huisnummer en schrijven de bewoners zich daar in. Je gaat ook vooraf in gesprek met de direct omwonenden en voegt daar een verslag van toe aan je aanvraag.
- In Lopik moeten de woonvoorzieningen binnen 6 maanden na afloop weg, of de hele woning als die tijdelijk is geplaatst.
Zoek de regels van je eigen gemeente op lokaleregelgeving.overheid.nl met de zoekterm "pre-mantelzorg", of vraag het na bij je gemeente.
Wat gebeurt er als de zorg begint?
Ontstaat er echte mantelzorg, dan eindigt in Valkenswaard en Lopik de pre-mantelzorgsituatie. Vanaf dat moment kan de woning onder de gewone regels voor een mantelzorgwoning vallen, als hij daarin past. De vergunning stopt ook bij overlijden of verhuizing.
Stopt de situatie zonder dat er zorg is gekomen, dan moeten de keuken en andere woonvoorzieningen meestal weg. Lees ook wat er gebeurt als de zorg stopt.
Wat verandert er naar verwachting in 2027?
Het kabinet wil een familiewoning vergunningvrij maken. Dat is een woning in de tuin voor familie in de eerste graad, zoals je ouders of je volwassen kind, ook als er geen zorg nodig is. Voor de meeste pre-mantelzorgsituaties in de familie heb je dan naar verwachting geen aparte vergunning meer nodig, zolang de woning in je achtererf past.
Het kabinet streeft naar 1 januari 2027. Status: nog niet definitief. De Raad van State had op 26 oktober 2026 bezwaren tegen het ontwerpbesluit. Lopik heeft al vastgelegd dat zijn beleidsregels vervallen zodra de landelijke regels ingaan. Lees meer over de regels vanaf 2027.
Voor wie geen familie is, zoals een vriend of buur, blijft pre-mantelzorg ook dan naar verwachting een zaak van de gemeente.
Waar begin je?
Kijk eerst of een gewone mantelzorgwoning of naar verwachting een familiewoning op je erf past. Check je adres en zie hoeveel ruimte je achtererf heeft. Past het niet of is er geen familieband, vraag dan bij je gemeente naar het beleid voor pre-mantelzorg.
Veelgestelde vragen
Wat is een pre-mantelzorgwoning?
Een woning in de tuin voor iemand die nu nog geen mantelzorg nodig heeft, maar die zorg naar verwachting later wel krijgt. Het gebouw is hetzelfde als een gewone mantelzorgwoning. Het verschil zit in de regels: omdat er nog geen zorg is, mag het niet vergunningvrij.
Heb je een vergunning nodig voor een pre-mantelzorgwoning?
Ja. Een pre-mantelzorgwoning is gemeentelijk beleid en vraagt een omgevingsvergunning. Gemeenten geven die vaak voor een beperkte tijd en stellen eisen aan leeftijd, de relatie tussen de bewoners en de grootte. Niet elke gemeente heeft zulk beleid.
Is er een leeftijdsgrens voor een pre-mantelzorgwoning?
Vaak wel, maar die verschilt per gemeente. Bladel gaat uit van de AOW-leeftijd, Valkenswaard van 60 jaar en Lopik van ouder dan 75 jaar of een verklaring van een zorgprofessional. Kijk in de beleidsregel van je eigen gemeente.